Z pewnością jak każdy rodzic, chcesz, by Twoje dziecko było radosne i szczęśliwe. Szczęśliwe dziecko to przede wszystkim zdrowe dziecko, a dzisiejszych czasach coraz trudniej jest utrzymać zdrowie i ciało w dobrej kondycji. Pomimo wydłużenia życia, jego jakość spada. W krajach rozwiniętych ilość chorób cywilizacyjnych stale się zwiększa. Obserwujemy stały, szybki wzrost zachorowań na choroby układu krążenia, cukrzycę, nowotwory, otyłość i osteoporozę. Choroby te są przyczyną 60% całkowitej ilości zgonów na świecie.

Na ich powstawanie wpływają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe, jednak w większości przypadków dziedziczy się tylko skłonność do pewnych schorzeń, a nie samą chorobę. To styl życia determinuje, czy dana choroba się ujawni. Choroby określane dawniej jako schorzenia cywilizacyjne są jednak w największej mierze spowodowane stylem życia, jaki narzucają wysoko rozwinięte społeczeństwa, który przejawia się w: siedzącym trybie życia, małej aktywności fizycznej, nadużywaniu alkoholu i tytoniu oraz nieprawidłowej diecie. Dieta i zdrowie są bowiem ze sobą ściśle powiązane!


PRZYJRZYJMY SIĘ FAKTOM…

Ponad 50% zgonów na świecie spowodowanych jest chorobami układu krążenia. W Polsce występuje 100 tysięcy zawałów i 70 tysięcy udarów rocznie. Na świecie mamy 175 mln ludzi chorych na cukrzycę, 972 mln ludzi z nadciśnieniem i 100mln ludzi cierpiących na osteoporozę. Każdego roku u 11 milionów ludzi wykrywane są nowotwory, z czego 7 mln ludzi umiera – jest to 12,5% ogółu mieszkańców globu!

Do najgroźniejszych chorób przewlekłych zalicza się również otyłość, która według Światowej Organizacji Zdrowia osiągnęła charakter globalnej epidemii. W naszym kraju ponad 50% osób dorosłych i około 15-20% dzieci ma nadwagę lub otyłość. Co 10 lat podwaja się także wzrost zachorowań na alergię. Około 40% ludzi cierpi na jakiś rodzaj alergii lub nietolerancji pokarmowej, co oznacza, że co czwarty dorosły i co trzecie dziecko ma objawy tych schorzeń. Jeśli Twoje dziecko nigdy nie mało alergii, jesteś prawdziwym szczęściarzem! 

DOROSŁE CHOROBY JUŻ U DZIECI…

Na schorzenia, takie jak cukrzyca, otyłość, miażdżyca, czy nadciśnienie pracujemy latami. Nie ujawniają się one od razu, ale większość z nich ma początek już w dzieciństwie. Co więcej, choroby te coraz częściej obserwowane są u dzieci i młodzieży. Światowa Organizacja Zdrowia zwraca również uwagę na to, iż od 1970 roku szczególnie silnie wrosła ilość zachorowań na nowotwory wśród dzieci i młodzieży. Nawet 80% przypadków nowotworów może mieć związek z wpływem czynników zewnętrznych, takich jak styl życia i środowisko. Każdego roku w Ameryce na nowotwory zapada ponad 8 tysięcy dzieci. Na Zachodzie nowotwory u dzieci występują coraz częściej, a ich wzrost nastąpił od czasu, gdy w naszej diecie zwiększyła się ilość rafinowanego cukru, pojawiły się izomery trans kwasów tłuszczowych oraz nastąpiły zmiany w uprawie roślin i hodowli zwierząt powodujące obecność różnych toksyn w żywności.

Szacuje się, że około 10% dzieci w wieku przedszkolnym i około 14% dzieci w wieku od 6 do 11 lat cierpi na nadwagę i otyłość. W krajach Unii Europejskiej około 14 milionów dzieci z nadwagą, z czego 3 miliony to dzieci otyłe. Każdego roku przybywa 400 000 dzieci z nadwagą i 85 000 dzieci otyłych.

Wśród dzieci i młodzieży narasta również problem zaburzeń lipidowych. Zmiany w żyłach i nadmiar tłuszczu, które w konsekwencji prowadzą do miażdżycy występują już u dzieci. Z badań przeprowadzonych w Polsce wynika, że u około 11 % dzieci ciśnienie krwi jest podwyższone, a około 4,4% dzieci cierpi na nadciśnienie.

Jeśli przeraziły Cię powyższe dane, przeczytaj artykuł, a dowiesz się dlaczego tak się dzieje i jak możesz pomóc swojemu dziecku…może nie wszystkiemu winny jest McDonals??

CZYM SKORUPKA NASIĄKNIE ZA MŁODU… 

Jeśli dzień Twojego dziecka wygląda tak, jak na rysunku, to znasz już odpowiedź! Główną przyczyną większości wymienionych schorzeń u dzieci jest brak równowagi energetycznej, która wynika z małej aktywności fizycznej w stosunku do ilości spożywanego jedzenia. Jeśli Twoje dziecko unika ruchu, spędza godziny przed telewizorem lub komputerem oraz podjada słodycze i inne wysokokaloryczne przekąski, jest duże prawdopodobieństwo, że w dorosłym życiu będzie cierpieć na nadwagę i schorzenia z nią związane.

Poważnym błędem jest również brak śniadań u dzieci i podjadanie między posiłkami wysokokalorycznych przekąsek, jak batony, frytki, słodycze, czy chipsy. To w nich znajduje się ponad 40% ukrytego tłuszczu i cukru. Są to niestety niekorzystne tłuszcze nasycone, które zwiększają ryzyko nowotworów i powodują otyłość. Ilość kalorii z przekąsek może stanowić nawet 25% wszystkich kalorii spożytych w ciągu dnia przez dziecko! Jednocześnie dzieci jedzą mało warzyw i owoców, które są kluczowym elementem w profilaktyce antynowotworowej. W jednym z badań okazało się, że 23% ,,warzyw'' spożywanych przez dzieci to były frytki!

Są także pewne dowody na to, że spożywanie dużych ilości sodu w pierwszym roku życia ma wpływ na ciśnienie w późniejszym okresie życia i może powodować nadciśnienie nawet u dzieci i młodzieży. Ograniczenie żywności typu ,,fast food’’, słonych przekąsek, przetworzonego mięsa, wędlin oraz ograniczenie soli w kuchni może mieć korzystny wpływ na ciśnienie Twojego dziecka.

Musisz pamiętać o tym, że nawyki żywieniowe dziecka kształtują się we wczesnym dzieciństwie. Nie ma dowodów na to, że dzieci rodzą się z ukształtowanym modelem żywienia, czyli, że mają własny smak lub chęć na określone pokarmy. Cechy te determinuje dieta mamy w czasie ciąży i laktacji oraz pierwsze lata życia dziecka.

ŚWIEĆ PRZYKŁADEM!

Rodzina odgrywa główną rolę w kształtowaniu nawyków żywieniowych dziecka, a kluczową rolę spełnia w tym zadaniu mama. Pomyśl, o tym, co jadałeś jako dziecko - jest duże prawdopodobieństwo, że sposób, w jaki się teraz odżywiasz przypomina nawyki żywieniowe ukształtowane w Twoim dzieciństwie.

Najważniejsza zasada ,,Świeć przykładem!’’- jeśli chcemy, by dziecko jadało zdrowe produkty, sami powinniśmy je jadać, nawet jeśli musimy zjeść coś, co nam nie smakuje. Dzieci uczą się bowiem od rodziców, biorą z nich przykład. Nie należy się poddawać – czasem potrzeba nawet dziesięciu prób, by przekonać dziecko do nowego pokarmu.

W rodzinie, w której są małe dzieci ważne jest, by mieć zawsze pod ręką zapas zdrowych przekąsek (suszonych owoców, orzeszków, sezamków, chipsów jabłkowych itp.), ponieważ dzieci jadają je często. Im wcześniej dziecko nauczy się jadać zdrowe produkty, tym chętniej będzie je jeść w życiu dorosłym, a to na pewno zaprocentuje. 

Fot. TopNewsHealth

Im starsze dziecko, tym trudniej jest je przekonać do zmiany sposobu żywienia. Gdy przestaniemy ściśle kontrolować dziecko np. gdy zacznie uczęszczać do szkoły, będzie mu łatwiej dokonywać właściwych wyborów żywieniowych i sklepiki szkolne nie będą stanowić dla niego już tak wielkiego zagrożenia. Z badań wynika, że między trzecią a piątą klasą szkoły podstawowej zachodzą najbardziej niekorzystne zmiany w nawykach żywieniowych i dzieci z mniejszą ochotą sięgają po zdrową żywność, mają problem z pokryciem zapotrzebowania na wartościowe składniki odżywcze. Takie dzieci nie mają siły do nauki, mają problemy z koncentracją i staja się agresywne.

                                                                                       Fot.CMA


SŁODKA PRAWDA O CUKRZE…

Oczyszczony cukier nie istniał na świecie do około 500 roku naszej ery. Każde społeczeństwo, do którego zawitał zachwycało się jego zaletami, a potem opisywało wywołaną przez niego schorzenia. Przez kilka stuleci lobby cukrowe było bardzo silne, a zyski z handlu cukrem ogromne, stąd minimalizowano poważne skutki spożywania oczyszczonego cukru. Dziś możemy powiedzieć: ,,cukier jest wszędzie!’’ i nie będzie to grubą przesadą. Producenci żywności zadbali skutecznie o to, by przyzwyczaić nasze dzieci do cukru. Dodają go do wszystkiego. Nawet jeśli staramy się ograniczyć ilość cukru w diecie dziecka, nie zawsze nam się to udaje, ponieważ dodawany jest do kaszek, herbatek, płatków śniadaniowych, soków, jogurtów, biszkoptów, kremów śniadaniowych i wielu innych. W jednym posiłku dziecko może otrzymać nawet kilkanaście łyżeczek cukru, podczas, gdy maksymalna ilość cukru, którą może spożyć przedszkolak, to około 30g/dzień, czyli około 3 łyżeczek. W rezultacie może się okazać, że Twoje dziecko zjada więcej cukru niż Ty!

Słodycze, podobnie jak białe pieczywo i czerwone mięso znajdują się na ostatnim piętrze piramidy żywieniowej, jako produkty, które powinny być jadane sporadycznie – kilka razy w miesiącu. Tymczasem większość dzieci jada słodycze nawet kilka razy dziennie. Nadmierna konsumpcja cukru w tak młodym wieku może mieć poważne konsekwencje w przyszłości. Każde spożycie glukozy powoduje wzrost poziomu cukru we krwi proporcjonalnie do spożytej ilości. W rezultacie do krwi zostaje uwolniona insulina, która obniża poziom cukru i wprowadza go do komórek. Im więcej cukru, tym więcej insuliny jest wydzielane. Z czasem komórki bombardowane nadmierną ilością insuliny zaczynają być na nią oporne, co prowadzi do cukrzycy typu II, a także do otyłości, bowiem insulina powoduje również magazynowanie tłuszczu - trudno jest zgubić zbędne kilogramy, kiedy poziom insuliny we krwi jest wysoki.

Dzieci uwielbiają szczególnie kolorowe cukierki i lizaki, a tych mamy spory wybór na rynku: słodkie, kwaśne, barwiące język, strzelające, zmieniające barwę, wielokształtne…. Należy jednak pamiętać, że im bardziej kolorowe i wymyślne, tym więcej zawierają środków ulepszających. Lista składników, jakie mogą się w nich znaleźć jest naprawdę imponująca: od cukru, przez substancje konserwujące, aż do syntetycznych dodatków, takich jak barwniki i aromaty. Reakcje alergiczne mogą wywołać barwniki obecne w kolorowych cukierkach, takie jak: E104 (żółcień chinolinowa), E110 (żółcień pomarańczowa), E124 (czerwień koszenilowa), E132 (indygotyna), a szczególnie barwniki azowe np. E151 (czerń), które mogą nasilać objawy astmy. Należy unikać zwłaszcza tych, w kolorze niebieskim, fioletowym i czarnym, bowiem mogą być bardzo niebezpieczne dla zdrowia.

Badania przeprowadzone przez zespół prof. Stevensona z Uniwersytetu w Southampton wykazały, że kilkuletnie dzieci karmione kolorowymi słodyczami są bardziej agresywne i rozkojarzone od swoich rówieśników, które takich łakoci nie jedzą. Barwniki te stosowane są w produkcji m.in kolorowych cukierków, landrynek, żelków, lizaków, drażetek, gum do żucia czy lodów. Wyniki badań przekazano do Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) z apelem, aby Unia Europejska zakazała stosowania podejrzanej mieszaniny kolorantów w żywności. Koncerny, takie jak Mars, Cadbury i Haribo mają wycofać barwniki ze swoich produktów (Skittels, M&M’s), ale czy to zrobią??

NIE ZA DUŻO TEGO CUKRU??

Mówiąc o słodyczach nie sposób nie wspomnieć o sokach, które odgrywają dużą rolę w żywieniu dzieci. Soki dostarczają cennych składników odżywczych, a dzieci je bardzo lubią. Jednak trzeba zwracać uwagę na to, jakie soki i napoje podajemy dziecku i w jakich ilościach. Większość z nich zawiera spore ilości cukru, do których dzieci szybko się przyzwyczajają. W rezultacie dzieci wolą soki zamiast mleka, czy owoców i zastępują nimi produkty o większej wartości odżywczej, pozbawiając się tym samym cennych witamin, składników mineralnych i błonnika. W badaniach wykazano, że dzieci, które piją nadmierne ilości soków mają problem z pokryciem zapotrzebowania na wapń. Słodzone napoje i słodycze przyczyniają się do rozwoju próchnicy u dzieci i podnoszą poziom cukru we krwi.

Większość soków na rynku tzw. soków kartonowych zawiera cukier, nawet jeśli określane są jako bezcukrowe. Mogą mieć dodatek syropów (glukozowy, fruktozowy) lub nawet słodzików. Znajdziemy w nich również konserwanty, sztuczne barwniki i aromaty, choć te częściej obecne są w gazowanych napojach owocowych. Większość soków kartonowych to soki klarowne, które pozbawione są związków zapobiegających rozwojowi nowotworów tzw. polifenoli.

Najbardziej wartościowe są soki mętne 100% - nieklarowne, nad którymi badania przeprowadził prof. Jan Oszmiański z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, który wykazał, że mętne soki jabłkowe zawierają cztery razy więcej związków z grupy polifenoli (głównie flawonoidów) niż soki klarowne. Związki te zapobiegają nowotworom i starzeniu się oraz wspomagają ogólną odporność organizmu. Klarowne soki takich właściwości nie mają. 

PRANIE MÓZGU JUŻ OD RANA…

Ogromną rolę w kształtowaniu poglądów dzieci mają reklamy, a przeciętne dziecko ogląda 3 godziny reklam tygodniowo i kilkaset tysięcy spotów reklamowych w ciągu roku. Reklamy podejrzewane są o związek z nadwagą i otyłością wśród dzieci i słusznie! Przecież reklamuje się głównie słodkie batony ,,dodające energii’’, czekoladę ,,rozpływającą się w ustach’’, kolorowe cukierki ,,z witaminami’’ i słodzone napoje w ,,fajnych butelkach mieszczących się w plecaku’’.

Małe dzieci są bardzo podatne na reklamy, ponieważ nie potrafią świadomie dokonywać wyborów i odróżniać reklamy od rzeczywistości, stąd łatwo wprowadzić je w błąd. Nie dziwią nas więc dwulatki nucące piosenki z reklamy, powtarzające slogany reklamowe, czy ciągnące nas do pizzerii po zestaw frytek z zabawkami. Producenci bowiem wykraczają daleko poza telewizję. Kuszą reklamami w Internecie, na plakatach, okładkach zeszytów i długopisów, czy sponsorując szkolne zawody. Na same reklamy Fast foodów adresowane do dzieci wydaje się rocznie 10 bilionów dolarów!!!

Taki zmasowany atak reklam na dzieci może się przyczyniać do utrwalania niezdrowych nawyków żywieniowych i powstawania otyłości, co w 2003 roku ogłosiła Światowa Organizacja Zdrowia. Dzięki temu w niektórych krajach, takich jak: Dania, Norwegia, Szwecja i Finlandia, ustawowo zabroniono koncernom spożywczym sponsorowania programów dla dzieci, a w Szwecji i Norwegii zakazano reklam skierowanych bezpośrednio do dzieci poniżej 12. roku życia oraz przerywania reklamami programów dla dzieci. Jeśli rodzice uczą dzieci od małego, czym jest reklama i komentują odpowednio reklamy, to dzieci są bardziej na nie odporne. 
                                            

POLSKA W TYLE?

O niezdrowej żywności w sklepikach szkolnych w naszym kraju jak dotąd dużo się mówi, ale nic z tym nie robi! Tymczasem w wielu krajach zaczęto wprowadzać zdrową żywność do szkół. W 2000 roku kilka okręgów w północnych Włoszech wprowadziło prawo zobowiązujące szkoły do preferowania lokalnych i ekologicznych produktów przy planowaniu posiłków w szkołach. Dzięki temu obecnie we Włoszech istnieje ponad 300 instytucji dostarczające ekologiczne posiłki do szkół i kilkaset lokalnych służb tego rodzaju. W samym Rzymie wydawane jest ponad 140 tysięcy ekologicznych posiłków dziennie. W 2003 roku już 50% żywności oferowanej w stołówkach publicznych to były produkty ekologiczne, w żłobkach ich udział wzrósł do 80%.

Podobne podejście zastosowano w Wiedniu, gdzie skoncentrowano się na łatwo dostępnych produktach ekologicznych, takich jak: produkty zbożowe, nabiał, owoce oraz warzywa i mięso. Żywność ekologiczną oferują szpitale, domy opieki, szkoły oraz przedszkola, a jej udział jest zróżnicowany: od 30% w przedszkolach z planem zakładającym wzrost udziału do 50% w ciągu kolejnych dwóch lat.

W Czechach rozpoczęto program pilotażowy ,, Żywność ekologiczna w szkołach’’. 85% ankietowanych rodziców wyraziła chęć, by ich dzieci spożywały posiłki obiadowe z produktów ekologicznych. Za takie posiłki w większości płacą rodzice. Program połączony jest z edukacją ekologiczną dla dzieci i kampanią społeczną, która ma na celu uświadamianie, czym jest rolnictwo ekologiczne.

W Wielkiej Brytanii powstają specjalne programy wprowadzające żywność ekologiczną do szkół – od małych przekąsek np. bio jogurt do śniadania do całych posiłków. Program ,,Food for Life’’ wprowadzany jest w szkołach podstawowych. Kampania zakłada m.in. serwowanie jedynie mleka i wody jako napojów, nie stosowanie żywności zawierającej ,,E’’ dodatki do żywności oraz zakaz stosowania produktów zawierających glutaminian sodu.

W Niemczech powstał program ,, Bio kann jeder’’, czyli - każdy może bio. Program ma celu wprowadzenie posiłków bio żywieniu szkolnym oraz zwróceniu uwagi na ten problem wśród społeczeństwa.

Prawidłowe żywienie ma szczególne znaczenie w okresie dzieciństwa, ponieważ młody organizm potrzebuje energii nie tylko do codziennego funkcjonowania, ale również do wzrostu. Dieta przeciętnego przedszkolaka powinna dostarczać wszystkich niezbędnych składników odżywczych do prawidłowego funkcjonowania organizmu, a ponadto pokrywać większe potrzeby na energię związane ze wzmożoną aktywnością dziecka, które zaczyna chodzić i biegać. Nie zawsze zdajemy sobie sprawę z tego, że odżywianie ma również na celu zapewnić odpowiedni rozwój psychiczny i intelektualny dziecka. Poprzez odpowiednio dobrane składniki pokarmowe można wspomagać rozwój psychiczny dziecka, jego zdolności intelektualne: umiejętność uczenia się, pamięć i kreatywność.

Dzięki takim programom dzieci mają dostęp do zdrowej i bezpiecznej żywnośći o wysokich walorach zdrowotnych, a zdrowe nawyki żywieniowe kształtowane są od najmłodszych lat. To na nas dorosłych spoczywa ciężar wychowania dzieci, weźmy zatem ich los w swoje ręce!

Marta Michalak-Tomasik, Specjalista ds. żywienia

Źródła: Zmiana nawyków żywieniowych a problem otyłości wśród dzieci. E. Szałecka, E.Małecka-Tendera
Rola reklam i mediów w powstawaniu otyłości u dzieci i młodzieży. A. Mazur, I. Szymanik
Zdrowe jedzenie dla zdrowych dzieci. B. Swinney